همه شرکتها صرفاً به دلیل ثبتشدن یا داشتن فعالیت اقتصادی، مشمول یک تکلیف یکسان برای حسابرسی نیستند. نوع شرکت، حوزه فعالیت، مقررات ناظر و حجم درآمد یا دارایی تعیین میکند که یک مجموعه باید صورتهای مالی حسابرسیشده ارائه کند یا خیر. برای بسیاری از کسبوکارها، مبنای اصلی تشخیص، ماده ۲۷۲ قانون مالیاتهای مستقیم و آخرین اطلاعیه سازمان امور مالیاتی است.
فهرست مطالب
نکته: حدنصابها به سال مالی و تاریخ اجرای اطلاعیه وابستهاند. بنابراین پیش از اقدام نهایی، آخرین اطلاعیه سازمان امور مالیاتی و شرایط اختصاصی شرکت خود را با حسابدار رسمی یا مشاور مالیاتی بررسی کنید.
تفاوت حسابرسی قانونی با حسابرسی مالیاتی ماده ۲۷۲ چیست؟
یکی از دلایل ابهام درباره شرکتهای مشمول حسابرسی، استفاده از واژه «حسابرسی» برای تکالیف متفاوت است. حسابرسی صورتهای مالی ممکن است براساس قانون تجارت، مقررات بورس، اساسنامه شرکت، تصمیم مجمع یا قرارداد با بانک و سرمایهگذار انجام شود. در مقابل، ماده ۲۷۲ مشخص میکند چه اشخاصی باید صورتهای مالی حسابرسیشده را همراه اظهارنامه مالیاتی یا در مهلت تعیینشده به سازمان امور مالیاتی ارائه کنند.
بنابراین ممکن است شرکتی از نظر ماده ۲۷۲ زیر حدنصاب باشد، اما به علت مقررات بورس، اساسنامه، الزام نهاد ناظر یا درخواست سهامداران همچنان به حسابرسی نیاز داشته باشد. برای آشنایی با دامنه و مراحل کار میتوانید راهنمای حسابرسی شرکتها و برای تفکیک وظایف، مقاله تفاوت حسابداری و حسابرسی را مطالعه کنید.
چه شرکتهایی در سال ۱۴۰۵ مشمول حسابرسی هستند؟
حساب و کتاب خود را محک بزنید
نرم افزار حسابداری محک ویژه +200 گروه شغلی
دریافت دمو و مشاوره رایگان نرم افزار حسابداری محک
در صورت تمایل به دریافت مشاوره رایگان و مشاهده دمو نرم افزار حسابداری محک، لطفا فرم زیر را تکمیل نمایید.
مشمولان را میتوان در سه گروه اصلی بررسی کرد: شرکتهای مشمول براساس قانون خاص، اشخاص مشمول براساس نوع فعالیت و اشخاص مشمول براساس حجم فعالیت.
۱. شرکتها و مؤسسات مشمول براساس قوانین خاص
شرکتهای موضوع بندهای «الف» و «د» قانون استفاده از خدمات تخصصی و حرفهای حسابداران ذیصلاح، بدون اتکا به حدنصاب عمومی درآمد و دارایی، در دامنه الزام قرار میگیرند. مهمترین نمونهها عبارتاند از:
- شرکتهای پذیرفتهشده یا متقاضی پذیرش در بورس اوراق بهادار؛
- شرکتها و مؤسسات موضوع بندهای «الف» و «ب» ماده ۷ اساسنامه قانونی سازمان حسابرسی؛
- واحدهایی که به موجب قوانین و مقررات اختصاصی، ملزم به انتخاب حسابرس یا بازرس قانونی هستند.
۲. حسابرسی شرکتهای بورسی و متقاضی پذیرش در بورس
شرکتهای پذیرفتهشده یا متقاضی پذیرش در بورس باید صورتهای مالی، اطلاعات مالی دورهای و در موارد لازم صورتهای مالی تلفیقی خود را مطابق مقررات بازار سرمایه تهیه و حسابرسی کنند. حسابرسی این شرکتها و شرکتهای تابعه آنها باید توسط حسابرسان واجد شرایط و مورد تأیید سازمان بورس و اوراق بهادار انجام شود. بنابراین، در این گروه فقط عبور از حدنصاب درآمد یا دارایی ملاک نیست و الزامات بازار سرمایه نیز باید رعایت شود.
3. شرکتها و مؤسسات موضوع ماده ۷ اساسنامه سازمان حسابرسی
برخی شرکتها و مؤسسات به دلیل نوع مالکیت یا وابستگی به بخش عمومی، مشمول حسابرسی هستند. این گروه میتواند شامل بانکها، مؤسسات بیمه، شرکتهای دولتی، مؤسسات و سازمانهای انتفاعی دولتی، برخی نهادهای عمومی و شرکتها یا مؤسساتی باشد که مدیریت یا مالکیت آنها طبق قوانین در اختیار دستگاههای دولتی و عمومی قرار دارد.
همچنین شرکتها و مؤسساتی که بیش از ۵۰ درصد سرمایه آنها بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم متعلق به مجموعههای یادشده باشد، در دامنه بند «ب» ماده ۷ اساسنامه سازمان حسابرسی قرار میگیرند. در موارد مشمول تبصره یک ماده ۱۳۲ قانون محاسبات عمومی نیز ترازنامه و حساب سود و زیان باید پیش از طرح و تصویب در مجمع عمومی، توسط حسابرس منتخب مورد رسیدگی قرار گرفته باشد.
4. اشخاص مشمول براساس نوع فعالیت
طبق اطلاعیه ماده ۲۷۲، گروههای زیر به دلیل نوع فعالیت یا ساختار خود مشمول ارائه صورتهای مالی حسابرسیشدهاند:
- شعب و دفاتر نمایندگی شرکتهای خارجی که طبق قانون در ایران ثبت شدهاند؛
- شرکتهای سهامی عام و شرکتهای تابعه و وابسته به آنها؛
- شرکتهای سرمایهگذاری یا هلدینگ و شرکتهای تابعه و وابسته به آنها؛
- مؤسسات و نهادهای عمومی غیردولتی و شرکتها، سازمانها و مؤسسات تابعه و وابسته به آنها.
این گروهها به دلیل ماهیت فعالیت مشمولاند و نباید فقط با مقایسه درآمد یا دارایی با حدنصاب عمومی درباره آنها تصمیم گرفت.
5. اشخاص مشمول براساس حجم فعالیت
سایر اشخاص حقوقی و حقیقی شامل شرکتهای سهامی خاص، شرکتهای با مسئولیت محدود و سایر شرکتها، مؤسسات غیرتجاری، تعاونیها، اتحادیهها و اشخاص حقیقی مکلف به نگهداری دفاتر قانونی، در صورت عبور از حدنصاب درآمد یا دارایی مشمول میشوند.
| معیار تشخیص | حدنصاب | معادل تومان | مبنای بررسی |
|---|---|---|---|
| جمع کل ناخالص درآمد | بیش از ۵۰۰ میلیارد ریال | بیش از ۵۰ میلیارد تومان | فروش کالا و ارائه خدمات عملیاتی و غیرعملیاتی در آخرین اظهارنامه تسلیمی |
| جمع داراییها | بیش از ۸۰۰ میلیارد ریال | بیش از ۸۰ میلیارد تومان | جمع ستون بدهکار ترازنامه یا صورت وضعیت مالی |
| شرکتهای پیمانکاری | دریافتی بیش از ۵۰۰ میلیارد ریال | دریافتی بیش از ۵۰ میلیارد تومان | دریافتی بابت پیمانهای منعقدشده یا عبور جمع داراییها از حدنصاب |
شرطها با «یا» به یکدیگر متصلاند. یعنی اگر درآمد از ۵۰۰ میلیارد ریال عبور نکرده باشد اما جمع داراییها بیش از ۸۰۰ میلیارد ریال باشد، شخص همچنان مشمول است. برعکس این حالت نیز صدق میکند.
حدنصاب حسابرسی سال ۱۴۰۵ چگونه محاسبه میشود؟
برای تشخیص مشمولیت، این چهار مرحله را انجام دهید:
- نوع فعالیت و ساختار شرکت را بررسی کنید. ابتدا مطمئن شوید شرکت به دلیل سهامی عامبودن، بورسیبودن، هلدینگبودن یا قرارگرفتن در یکی از گروههای خاص، بدون توجه به حدنصاب مشمول نیست.
- آخرین اظهارنامه تسلیمی را مبنا قرار دهید. جمع کل ناخالص درآمد عملیاتی و غیرعملیاتی را از اظهارنامه استخراج کنید.
- جمع داراییها را کنترل کنید. مبلغ جمع ستون بدهکار ترازنامه یا صورت وضعیت مالی را با حدنصاب مقایسه کنید.
- هر دو معیار را جداگانه بسنجید. عبور از یکی از دو حد درآمد یا دارایی برای ایجاد تکلیف کافی است.
برای مثال، اگر شرکتی در آخرین اظهارنامه خود ۴۶۰ میلیارد ریال درآمد و ۸۵۰ میلیارد ریال دارایی اعلام کرده باشد، به دلیل عبور دارایی از حد ۸۰۰ میلیارد ریال مشمول است. شرکتی با ۵۲۰ میلیارد ریال درآمد و ۶۰۰ میلیارد ریال دارایی نیز به دلیل عبور درآمد از حد تعیینشده، مشمول خواهد بود.
اطلاعات درآمد و دارایی باید با صورت مالی شرکت ها، دفاتر و اسناد پشتیبان هماهنگ باشد. تفاوت معنادار میان اظهارنامه، صورتهای مالی و سوابق حسابداری میتواند فرایند رسیدگی و حسابرسی را دشوار کند.
آیا شرکت سهامی خاص مشمول حسابرسی است؟
سهامی خاصبودن بهتنهایی به این معنا نیست که شرکت در هر شرایطی مشمول ماده ۲۷۲ است. اگر شرکت سهامی خاص در یکی از گروههای خاص قانونی قرار نگیرد، باید درآمد و دارایی آن براساس آخرین اظهارنامه با حدنصاب مقایسه شود. البته مقررات اساسنامه، تصمیم مجمع عمومی، قراردادهای تأمین مالی یا الزامات نهاد ناظر ممکن است جدا از ماده ۲۷۲، انتخاب بازرس یا حسابرس را ضروری کند.
آیا شرکت با مسئولیت محدود مشمول حسابرسی است؟
شرکت با مسئولیت محدود نیز صرفاً به دلیل نوع ثبت خود همیشه مشمول ماده ۲۷۲ نیست. اگر نوع فعالیت آن در گروههای خاص قرار نداشته باشد، عبور جمع کل ناخالص درآمد از ۵۰۰ میلیارد ریال یا جمع داراییها از ۸۰۰ میلیارد ریال، ملاک مشمولیت خواهد بود.
وضعیت شرکتهای پیمانکاری چگونه است؟
در شرکتهای پیمانکاری، معیار درآمدی اطلاعیه با توجه به دریافتی بابت پیمانهای منعقدشده سنجیده میشود. اگر این دریافتی بیش از ۵۰۰ میلیارد ریال باشد یا جمع داراییهای شرکت از ۸۰۰ میلیارد ریال عبور کند، شرکت مشمول ارائه صورتهای مالی حسابرسیشده خواهد بود. به دلیل تفاوت میان مبلغ قرارداد، صورتوضعیت، درآمد شناساییشده و وجه دریافتشده، این بخش باید با اسناد پیمان و اظهارنامه شرکت تطبیق داده شود.
مهلت ارائه صورتهای مالی حسابرسیشده چقدر است؟
اشخاص مشمول باید صورتهای مالی حسابرسیشده را همراه اظهارنامه مالیاتی یا حداکثر تا سه ماه پس از پایان مهلت ارائه اظهارنامه تسلیم کنند. تاریخ دقیق به پایان سال مالی، نوع مؤدی و تمدیدهای احتمالی مهلت اظهارنامه بستگی دارد؛ بنابراین بهتر است قرارداد حسابرسی پیش از بستهشدن حسابها و نزدیکشدن به مهلت قانونی منعقد شود.
برای برنامهریزی سایر تکالیف نیز میتوانید تقویم مالی و مالیاتی سال ۱۴۰۵ را بررسی کنید.
جریمه عدم ارائه گزارش حسابرسی چیست؟
اگر شخص مشمول، صورتهای مالی حسابرسیشده را در مهلت مقرر ارائه نکند، طبق ماده ۲۷۲ مشمول جریمهای معادل ۲۰ درصد مالیات متعلق میشود. علاوه بر این، درآمد مشمول مالیات او طبق مقررات و از طریق رسیدگی سازمان امور مالیاتی تعیین خواهد شد.
این جریمه با مالیات متعلق محاسبه میشود، نه با مبلغ فروش یا دارایی. همچنین نباید امکان بخشودگی را قطعی در نظر گرفت؛ شرایط و میزان بخشودگی تابع مقررات و اختیاراتی است که در زمان رسیدگی اعمال میشود.
چه کسی میتواند صورتهای مالی را حسابرسی کند؟
برای اجرای تکلیف ماده ۲۷۲، صورتهای مالی باید توسط سازمان حسابرسی یا مؤسسات حسابرسی عضو جامعه حسابداران رسمی ایران حسابرسی شود. حسابرس باید مستقل باشد و براساس استانداردهای حسابرسی، شواهد کافی و مناسب جمعآوری کند تا درباره صورتهای مالی اظهارنظر کند.
برای آشنایی بیشتر با استقلال، مسئولیت و حدود کار حسابرس، مقاله حسابرسی مستقل را بخوانید.
حسابرس چه مواردی را بررسی میکند؟
دامنه رسیدگی به شرایط شرکت و برنامه حسابرسی بستگی دارد، اما معمولاً موارد زیر بررسی میشوند:
- صورت وضعیت مالی، صورت سود و زیان، صورت جریان وجوه نقد و یادداشتهای توضیحی؛
- دفاتر کل و معین، اسناد حسابداری و ثبتهای اصلاحی؛
- فاکتورهای خرید و فروش، قراردادها و مدارک دریافت و پرداخت؛
- مانده بانک، صندوق، حسابهای دریافتنی و پرداختنی؛
- موجودی کالا، داراییهای ثابت و اسناد مالکیت؛
- مالیاتهای تکلیفی، حقوق و دستمزد و تعهدات قانونی مرتبط؛
- طراحی و اجرای کنترلهای داخلی مؤثر بر گزارشگری مالی.
جزئیات بیشتر اسناد مورد استفاده حسابرس در راهنمای شواهد حسابرسی توضیح داده شده است.
چکلیست آمادگی شرکت برای حسابرسی
آمادگی زودهنگام، رفتوبرگشت میان تیم مالی و حسابرس را کاهش میدهد. پیش از شروع کار این موارد را کنترل کنید:
- ثبت اسناد حسابداری دوره کامل شده باشد؛
- مانده بانک و صندوق با اسناد و تأییدیهها تطبیق داده شود؛
- حساب اشخاص، مشتریان و تأمینکنندگان مغایرتگیری شود؛
- موجودی کالا و داراییهای ثابت شمارش و مستندسازی شود؛
- قراردادها، فاکتورها، صورتوضعیتها و مدارک پرداخت طبقهبندی شوند؛
- ثبتهای پایان سال، ذخایر، استهلاک و تعدیلات بررسی شوند؛
- اظهارنامه مالیاتی با دفاتر و صورتهای مالی تطبیق داده شود؛
- دسترسی کنترلشده به گزارشها و اسناد موردنیاز حسابرس فراهم شود.
نرمافزار حسابداری چه کمکی به فرایند حسابرسی میکند؟
نرمافزار حسابداری جایگزین حسابرس یا مشاور مالیاتی نیست؛ اما ثبت منظم اسناد، دسترسی به گردش حسابها، گزارشگیری از دریافت و پرداخت، کنترل سطح دسترسی کاربران و نگهداری سوابق مالی را سادهتر میکند. هرچه اطلاعات خرید، فروش، هزینه، بانک، صندوق و حساب اشخاص منسجمتر ثبت شده باشد، تهیه گزارشها و پاسخگویی به درخواستهای حسابرس نیز سریعتر انجام میشود.
نرم افزار حسابداری شرکتی محک امکان ثبت و مدیریت عملیات مالی، دریافت و پرداخت، خزانه، حساب اشخاص، هزینهها و گزارشهای موردنیاز شرکت را متناسب با نسخه انتخابی فراهم میکند. پیش از خرید، امکانات هر نسخه باید با اندازه شرکت، تعداد کاربران و پیچیدگی فرایندهای مالی مجموعه تطبیق داده شود.
سؤالات متداول
حدنصاب حسابرسی در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
برای سایر اشخاص حقوقی و حقیقی مکلف به نگهداری دفاتر قانونی، جمع کل ناخالص درآمد بیش از ۵۰۰ میلیارد ریال یا جمع دارایی بیش از ۸۰۰ میلیارد ریال است. عبور از یکی از این دو حد کافی است.
آیا همه شرکتها باید حسابرسی شوند؟
خیر. مشمولیت میتواند براساس نوع شرکت، نوع فعالیت، قوانین اختصاصی، مقررات نهاد ناظر یا حجم درآمد و دارایی ایجاد شود. بنابراین ثبت شرکت بهتنهایی پاسخ قطعی نمیدهد.
اگر فروش کمتر از حدنصاب باشد اما دارایی بیشتر باشد، شرکت مشمول است؟
بله. معیار درآمد و دارایی با «یا» به هم متصلاند و عبور از هرکدام برای مشمولیت براساس حجم فعالیت کافی است.
آخرین اظهارنامه تسلیمی یعنی کدام اظهارنامه؟
برای تشخیص حجم فعالیت، آخرین اظهارنامهای ملاک است که پیش از سال مالی مورد رسیدگی به سازمان امور مالیاتی تسلیم شده است. وضعیت پرونده و سال مالی باید بهصورت موردی کنترل شود.
مهلت ارسال گزارش حسابرسی ماده ۲۷۲ چه زمانی است؟
گزارش باید همراه اظهارنامه مالیاتی یا حداکثر سه ماه پس از پایان مهلت تسلیم اظهارنامه ارائه شود. تمدید احتمالی مهلتها باید براساس اطلاعیههای همان دوره بررسی شود.
جریمه عدم ارائه صورتهای مالی حسابرسیشده چقدر است؟
در صورت مشمولبودن و انجامندادن تکلیف در مهلت مقرر، جریمه معادل ۲۰ درصد مالیات متعلق اعمال میشود.
آیا شرکت تازهتأسیس مشمول حسابرسی است؟
ممکن است به دلیل نوع فعالیت یا مقررات خاص مشمول باشد. اگر تشخیص فقط براساس حجم فعالیت باشد، نبود اظهارنامه قبلی و زمان شروع سال مالی نیازمند بررسی موردی با توجه به متن اطلاعیه و وضعیت پرونده است.
جمعبندی
برای تشخیص شرکتهای مشمول حسابرسی در سال ۱۴۰۵، ابتدا نوع شرکت و فعالیت را بررسی کنید. شرکتهای بورسی، سهامی عام، هلدینگها، شعب شرکتهای خارجی و برخی نهادها به دلیل ماهیت خود در دامنه تکلیف قرار میگیرند. سایر اشخاص حقوقی و حقیقی مکلف به نگهداری دفاتر قانونی نیز در صورت عبور درآمد از ۵۰۰ میلیارد ریال یا دارایی از ۸۰۰ میلیارد ریال مشمول ارائه صورتهای مالی حسابرسیشده میشوند.
بهتر است بررسی مشمولیت و انتخاب حسابرس را به روزهای پایانی موکول نکنید. ثبت منظم اطلاعات مالی، تطبیق اظهارنامه با دفاتر و آمادهسازی اسناد، ریسک خطا و تأخیر را کاهش میدهد. برای بررسی نسخه مناسب نرم افزار حسابداری محک میتوانید فرم دمو و مشاوره رایگان را تکمیل کنید تا امکانات متناسب با فرایند مالی شرکت شما بررسی شود.
ممنون اطلاعات تون
درود و سپاس
ممنون از اطلاعاتی که در سایت گذاشته اید
فقط اینکه طبق توضیحات شما ، شرکت های مسئولیت محدود هم می بایست حسابرسی شوند ؟